ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ της Φωτεινής

Από τον Χ. Ντάλα

Έλαβα το βιβλίο της Φωτεινής Κοντού ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ 1948-1949. Περιεχόμενο του βιβλίου η δραματική περιπέτειά της στον εμφύλιο.

Τα γράμματα της Φωτεινής περιορίζονται στο απολυτήριο του Δημοτικού Σχολείου Τραπεζακίου. Στην ένατη δεκαετία της ζωής της πήρε χαρτί και μολύβι, από μόνη της χωρίς κανένα ενδιάμεσο, για να καταθέσει την μαρτυρία της που κουβαλούσε 70 χρόνια. Μαρτυρία όπως ακριβώς την έζησε με πόνο και με δάκρυα –“δάκρυσι γέγραπται ού μέλανι” όπως έλεγε και ένας παλιός χρονικογράφος. Με γραφή απλή και απέριττη, που κάπου θυμίζει Μακρυγιάννη, το βιβλίο διαβάζεται μονορούφι.

Στην περιοχή μας για διάφορους λόγους τη δεύτερη φάση του Εμφύλιου ΄46-΄49, δεν είχαμε πολλές επιχειρήσεις – αντίθετα με την πρώτη ΄43-΄44 όπου βρέθηκε στο θέατρο της αντιπαράθεσης ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. Από τα γεγονότα που σημάδεψαν την περιοχή στη δεύτερη αυτή φάση ήταν η βίαιη στρατολόγηση του Αυγούστου 1948.

Η ιστορία της Φωτεινής αναφέρεται στην τελευταία φάση του εμφυλίου ΄46 - ΄49 και αρχίζει από την στρατολόγησή της τον Αύγουστο 1948.

Σε όλο το διάστημα της επιστράτευσης μέχρι τον τραυματισμό του Μάη 1949 ακολούθησε τις επιχειρήσεις του ΔΣΕ (Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος όπως λεγόταν το αντάρτικο) στην περιοχή Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Ηπείρου. Οι μετακινήσεις που αναφέρονται στην αφήγηση έχουν σχέση με τις παρακάτω κυριώτερες επιχειρήσεις του ΔΣΕ που έγιναν την περίοδο αυτή στην περιοχή.

Στις 19-01-1949 η 1η και 2η Μεραρχία του ΔΣΕ με επικεφαλής τους Γιώτη και Διαμαντή κατέλαβαν το Καρπενήσι και το κράτησαν 18 μέρες. Ο ΕΣ (Εθνικός Στρατός) με αντεπίθεση ανακατέλαβε την πόλη στις 8 Φεβρουαρίου.

Στις 20-21 Μάρτη 1949 οι δυνάμεις του ΔΣΕ επιχειρούν κατά του Κυβερνητικού Στρατού στην Άρτα. Στις σφοδρές μάχες που ακολούθησαν ο ΔΣΕ υπέστη μεγάλες απώλειες και στις 28 Μάρτη υποχώρησε στον Αχελώο.

Μετά την άνοιξη του ’49 η δράση του ΔΣΕ στην Κεντρική και Νότια Ελλάδα μειώθηκε σημαντικά. Τα αποδεκατισμένα τμήματα κυνηγημένα δίνανε τις τελευταίες μάχες.

Στις 02-04-1949 η 2η Μεραρχία ΔΣΕ (Στ. Ελλάδας) πραγματοποιεί διείσδυση στη Ρούμελη. Οι δυνάμεις της δεν αριθμούσαν παρά λίγες εκατοντάδες μαχητές στα όρια της φυσικής αντοχής.

Η καταδίωξη της 2ης Μεραρχίας του ΔΣΕ κράτησε κοντά δύο μήνες. Σταδιακά η Μεραρχία αποδεκατίστηκε ενώ στις 21 Ιούνη σκοτώθηκε ο διοικητής της Διαμαντής.

Στη συνέχεια ο κυβερνητικός στρατός στράφηκε κατά της 1ης Μεραρχίας του ΔΣΕ (Θεσσαλία) στα Άγραφα. Η 1η Μεραρχία δίνοντας συνέχεια μάχες έφτασε τελικά στο Γράμμο όπως επίσης οι δυνάμεις της 2ης Μεραρχίας που είχαν διασωθεί.

Η Φωτεινή τραυματίστηκε την 02-05-1949 στις προηγούμενες επιχειρήσεις σε μία από τις μάχες κοντά στην Αρτοτίνα Φωκίδας.

Μετά τον τραυματισμό της έμεινε για είκοσι μέρες σε μια καλύβα σε μια ερημιά χωρίς ψωμί και νερό με τις πληγές ανοικτές που σιγά – σιγά γέμισαν σκουλήκια. Εκεί την βρήκε ο στρατός μεσοπεθαμένη και από τύχη γλύτωσε το θάνατο.

Η συνέχεια ήταν στο νοσοκομείο της Λαμίας. Μετά την ανάρρωση στο μεταγωγών στην Αθήνα και προς το τέλος 1949 στο στρατοδικείο Ιωαννίνων όπου αθωώθηκε “ως βίαιως στρατολογηθείσα”.

Δεν τελείωσαν όμως εκεί τα βάσανα. Δεύτερος γύρος στα νοσοκομεία επειδή το σπασμένο χέρι δεν κόλλησε σωστά. Μήνες ολόκληροι στο νοσοκομείο της Βούλας για την επέμβαση.

Από την αφήγηση αναδεικνύεται και ένα από τα ζητήματα “ταμπού” που ήταν και το θέμα της στρατολόγησης. Παρά την προσπάθεια που καλλιεργήθηκε ότι οι μαχητές του ΔΣΕ ήταν εθελοντές, επρόκειτο για ένα στρατό που οι στρατολογημένοι ήταν πολύ περισσότεροι απ’ όσους κατατάχθηκαν εθελοντικά. Κατά τον Μ. Βαφειάδη “από τα μέσα του 1947 η στρατολογία του ΔΣΕ είχε πάρει ολότελα βίαιο χαρακτήρα. Η εθελοντική κατάταξη δεν έφτανε ούτε το 10%”.

Αναμφίβολα το θέμα της στρατολογίας απονομιμοποιήθηκε πλήρως με τη βίαιη κατάταξη γυναικών και νεαρών κοριτσιών ειδικά στις πλέον παραδοσιακές και συντηρητικές περιοχές της χώρας. Η στρατολόγηση των κοριτσιών καταδικάστηκε στη συλλογική συνείδηση της ελληνικής υπαίθρου ως πράξη που ξεπερνούσε τα αποδεκτά όρια της ηθικής αντοχής.

Η στρατολογία του ΔΣΕ ήταν άτακτη χρονικά και γεωγραφικά και σχετίζονταν κυρίως με τις ξαφνικές βραδινές εισβολές των ανταρτών σε χωριά και κωμοπόλεις ή με τις ενέδρες που έστηναν σε τόπους παζαριών των χωρικών. “Πήραν τα κορίτσια μας την ώρα που’ κάναν βόλτα” έλεγε κάποιος. Κάτω από αυτές τις συνθήκες οι στρατολογημένοι αντάρτες και αντάρτισσες του ΔΣΕ έμοιαζαν περισσότερο με στρατό αιχμαλώτων παρά με τακτικό στρατό.

Ο Τάκης Λαζαρίδης καταδικασμένος σε θάνατο μαζί με τον Ν. Μπελογιάννη στο δραματικό βιβλίο του ΕΥΤΥΧΩΣ ΗΤΤΗΘΗΚΑΜΕ ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ…. κάπου γράφει: “Ας θυμηθούμε τις βιαίως στρατολογημένες ανήλικες χωριατοπούλες που με το ζόρι βάζαμε να πολεμήσουν, με το ζόρι να σκοτώσουν και να σκοτωθούν!’

Μια από αυτές τις στρατολογίες – γιουρούσια συνέβη και στο Τραπεζάκι στις 28-08- 1948. Μια ομάδα ανταρτών λίγο πριν το ξημέρωμα έκανε έφοδο και μάζεψε 18 άνδρες και κορίτσια. Για ένα μικρό συνοικισμό 15-20 σπίτια πρόκειται σχεδόν για το σύνολο των νέων ανθρώπων. Τρεις από αυτούς δεν γύρισαν ποτέ και άλλοι τόσοι με βαριά τραύματα.

Από τους στρατολογηθέντες ήταν και η Φωτεινή Κοντού, μια νεαρή κοπέλα μόλις 17 χρονών.

Για την προμήθεια του βιβλίου μπορεί να γίνεται επικοινωνία στο τηλ. 6973585266